1 - نسخهء « الف » : نسخه‌اى است كه از جناب آقاى « سيد محمد مشكاة » أستاذ محترم دانشگاه دريافت داشتم . اين نسخه - كه داراى 153 برگ وهر صفحه داراى 21 ويا 22 سطر ميباشد - به خط « الحسن بن المحسن بن الحسن الحسيني الأعرجي » نوشته شده ، ودر عصر جمعهء سوم ماه رمضان سال 1224 هجرى قمري به اتمام رسيده است ، كاتب در پايان نسخه نوشته است : « بلغ تسويده على يدي أضعف عباد اللّه وأحوجهم إلى غفرانه عبده حسن « 1 » بن المحسن بن الحسن الحسيني الأعرجي عصر الجمعة الثالث من رمضان من شهور سنة 1224 والحمد للّه رب العالمين » . ودر حاشيهء صفحهء آخر نوشته است : « تاريخ الكتاب لمؤلفه - عليه الرضوان وحل أعلى الجنان - تم هذا الكتاب يوم الجمعة الحادي عشر من شوال من سنة ثلاثين وأربعمائة » . در اين نسخه عناوين أبواب وفصول به خط قرمز نوشته شده ودر بعض موارد اين عناوين در حاشية نيز قيد شده ، وخطوط آن يكسان نيست وبنظر ميرسد در بعض موارد شخص ديگرى كاتب را كمك كرده است ومخصوصا از شمارهء 44 تا شمارهء 74 كه گذشته از اختلاف خط ، از لحاظ جنس كاغذ وناهموارى نيز با بقيهء أوراق متفاوت است وحتى اين چند ورق داراى شماره نيز نبود ، واينجانب خود براي آن شماره گذاشتم . اين نسخه در آغاز داراى فهرست أبواب وفصول ودر صدر فهرست نوشته است : « كتاب الذريعة إلى أصول الشريعة من تأليف سيدنا علم الهدى علي بن الحسين الموسوي المرتضى ظلله اللّه بسحائب رضوانه وأسكنه أعلى جنانه يشتمل على أربعة عشر بابا عدد أهل العصمة صلوات اللّه عليهم ومائة واثنين وعشرين فصلا » . در پشت صفحهء أول فهرست « سيد محمد على نيماء فتوحى » كه مالك نسخه در رمضان سال 1356 بوده شمارهء نسخه را در كتابخانهء خود ( 1469 ) گذارده ، وترجمهء « سيد محسن أعرجى » پدر « سيد حسن » كاتب نسخه را از روضات الجنات نقل كرده است . از مراجعهء به پاورقىها بدست ميآيد كه اين نسخه با دو نسخهء ديگر از بعضي جهات اختلاف يكنواخت دارد : مثلا در اين نسخه غالبا برخلاف دو نسخهء ديگر رعايت تطابق فعل وفاعل از لحاظ تذكير وتأنيث شده است « 2 » ونيز در برخى از موارد بجهت رعايت بعضي از مناسبات در بعض كلمات تقديم وتأخير به عمل آمده است « 3 » ، وهمچنين بعض تغييرات ديگر به عمل آمده كه : به نظر نويسنده مخل به معنى نبوده ولى قواعد أدبي بهتر رعايت ميشده است « 4 » ،

--> ( 1 ) - ظ : الحسن . ( 2 ) - رجوع شود به صفحهء 6 پاورقى 3 ، وصفحهء 7 پاورقى 10 ، وصفحهء 11 پاورقى 2 ، وصفحهء 27 پاورقى 3 ، وصفحهء 31 پاورقى 1 ، وموارد ديگر . ( 3 ) - رجوع شود به صفحهء 39 پاورقى 1 ، وصفحهء 58 پاورقى 3 ، وصفحهء 110 پاورقى 2 ، وموارد ديگر . ( 4 ) - رجوع شود به صفحهء 11 پاورقى 14 ، وصفحهء 3 پاورقى 8 ، وصفحهء 13 پاورقى 13 ، وصفحهء 18 پاورقى 1 و 3 و 9 و 13 و 14 ، وصفحهء 20 پاورقى 11 ، وصفحهء 21 پاورقى 1 و 2 و 4 ، وصفحهء 24 چند مورد ، وموارد ديگر .